Çocuklarda karın ağrısı, iştahsızlık, dışkı kaçırma ve tuvalet korkusuna neden olabilen kabızlık tedavisinde kimi zaman sadece beslenmeyi düzenlemenin yeterli olmadığını söyleyen Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Uzmanı Dr. Ahsen Dönmez Türkmen kabızlığın erken fark edilmesi ve uygun şekilde tedavi edilmesi gerektiğini belirtti. Dönmez, “Çocukluk çağında sık görülen kabızlık, yalnızca dışkılama sıklığının azalmasıyla kendini göstermez. Uzun süre devam ettiğinde bağırsak fonksiyonlarını etkileyebilen bu durum, çocuğun günlük yaşamını, sosyal ilişkilerini ve yaşam kalitesini de olumsuz etkileyebiliyor” dedi.
Kabızlığın çocukluk çağında oldukça yaygın görülen bir sağlık sorunu olduğunu belirten Uzm. Dr. Ahsen Dönmez Türkmen, dünya genelindeki araştırmalara göre çocukların yaklaşık yüzde 10'unda kabızlık görüldüğünü söyledi. Kabızlığın yalnızca çocuğun birkaç gün tuvalete çıkamaması anlamına gelmediğini vurgulayan Uzm. Dr. Türkmen “Haftada iki veya daha az dışkılama, sert ve büyük hacimli dışkı yapma, dışkılama sırasında ağrı duyma, dışkıyı tutma davranışı ve iç çamaşırına dışkı kaçırma kabızlığın önemli belirtileridir. Hatta her gün dışkılayan bir çocukta bile kabızlık görülebilir” dedi.
Çocukluk çağında yaşanan kabızlığın büyük bölümünün ‘fonksiyonel kabızlık’ olarak adlandırıldığını belirten Uzm. Dr. Türkmen, bu durumun en önemli nedenlerinden birinin dışkıyı tutma davranışı olduğunu söyledi. Özellikle tuvalet eğitimi döneminde yaşanan ağrılı dışkılamanın çocuklarda tuvaletten kaçınmaya neden olabildiğini söyleyen Uzm. Dr. Türkmen, “Daha önce sert ve ağrılı dışkılama yaşayan çocuklar aynı ağrıyı tekrar yaşamamak için dışkılarını tutmaya başlayabiliyor. Okul çağındaki çocuklar da okul tuvaletini kullanmak istemediğinde tuvalet ihtiyacını erteleyebiliyor. Yetersiz lif ve sıvı tüketimi, düzensiz beslenme ve hareketsizlik de kabızlığa katkıda bulunabiliyor. Böylece ağrılı dışkılama ile başlayan dışkı tutma davranışı zamanla bir kısır döngüye dönüşüyor” ifadelerini kullandı.
Kabızlığın erken dönemde tedavi edilmesinin önemine dikkat çeken Uzm. Dr. Ahsen Türkmen, uzun süre bağırsakta bekleyen dışkının giderek sertleştiğini ve dışkılamanın daha ağrılı hale geldiğini belirtti. “Çocuk dışkısını tuttukça dışkı kalınbağırsakta daha uzun süre bekler ve içindeki su emilerek sertleşir. Bu durum dışkılamayı zorlaştırırken çocuğun dışkısını daha fazla tutmasına neden olur. Süreç uzadığında özellikle bağırsağın son bölümü olan rektum genişleyebilir ve çocuğun dışkılama ihtiyacını hissetmesi azalabilir” dedi.
Bazı çocuklarda dışkı kaçırmanın da görülebildiğini belirten Uzm. Dr. Türkmen, “Bağırsakta biriken sert dışkının çevresinden daha yumuşak dışkı sızabilir ve çocuk farkında olmadan iç çamaşırını kirletebilir. Aileler bunu bazen ishal veya çocuğun tuvalet alışkanlığına dikkat etmemesi olarak değerlendirebilir. Oysa bu durum ileri derecede kabızlığın bir belirtisi olabilir. Çocuğu bu nedenle suçlamak veya cezalandırmak sorunu daha da ağırlaştırabilir.”
Çocuklarda kabızlığın çoğunlukla fonksiyonel nedenlerle ortaya çıktığını ancak bazı durumlarda başka hastalıkların belirtisi olabileceğini hatırlatan Uzm. Dr. Ahsen Türkmen, özellikle bazı bulguların göz ardı edilmemesi gerektiğini söyledi. “Yaşamın ilk ayında başlayan kabızlık, yenidoğan bebeğin ilk dışkısını 48 saatten geç yapması, karında belirgin şişlik, özellikle safralı kusma, büyüme ve kilo alımında yetersizlik, dışkıda açıklanamayan kan görülmesi, bacaklarda güçsüzlük veya yürüme bozukluğu mutlaka değerlendirilmelidir. Bu durumlarda Hirschsprung hastalığı, nörolojik veya anatomik hastalıklar, metabolik hastalıklar, hipotiroidi, çölyak hastalığı ve besin alerjisi gibi nedenlerin araştırılması gerekebilir” dedi.
Kabızlık tedavisinde beslenmenin önemli bir yeri olduğunu ancak her çocukta tek başına yeterli olmayabileceğini belirten Uzm. Dr. Ahsen Türkmen, 2026 yılında yayımlanan Avrupa ve Kuzey Amerika Çocuk Gastroenteroloji Derneklerinin ortak tedavi rehberine dikkat çekti. “Çocukların yaşına uygun miktarda su tüketmesi, sebze, meyve ve tam tahıllar gibi lif içeren besinleri yeterli miktarda alması ve düzenli fiziksel aktivite yapması önemlidir. Ancak özellikle uzun süredir kabızlığı bulunan, sert ve ağrılı dışkılayan veya bağırsakta dışkı birikimi gelişmiş çocuklarda yalnızca beslenme düzenlemesiyle sorunu çözmek mümkün olmayabilir. Gerekli durumlarda uygun ilaç tedavisinin de başlanması gerekir” ifadelerini kullandı.
Kabızlık tedavisinde temel hedefin yalnızca çocuğun dışkılamasını sağlamak olmadığını vurgulayan Uzm. Dr. Türkmen, düzenli, yumuşak ve ağrısız dışkılama alışkanlığının yeniden kazandırılmasının önemine dikkat çekti. “Çocuklarda kabızlık yalnızca birkaç gün tuvalete çıkamama sorunu değildir. Uzun sürdüğünde karın ağrısı, dışkı kaçırma, tuvalet korkusu ve sosyal yaşamda sorunlara yol açabilir. Doğru beslenme, düzenli tuvalet alışkanlığı ve gerektiğinde uygun dozda, yeterli süre kullanılan ilaç tedavisiyle çocukların büyük bölümünde başarılı sonuçlar elde edilebilir. Unutulmamalıdır ki tedavide amaç yalnızca dışkılamayı sağlamak değil, çocuğun sağlıklı bağırsak alışkanlığını yeniden kazanmasına yardımcı olmaktır” dedi.
Ailelerin kabızlık tedavisinde kullanılan dışkı yumuşatıcı ilaçlara karşı zaman zaman çekinceleri olabildiğini belirten Uzm. Dr. Ahsen Türkmen, tedavinin başarısında doğru ilaç seçimi, doz ve sürenin önemli olduğunu vurguladı. Bağırsakta yoğun dışkı birikimi varsa öncelikle bu birikimin giderilmesi, ardından yeniden oluşmasını önlemeye yönelik tedaviye geçilmesi gerektiğini belirten Uzm. Dr. Türkmen, “Laksatiflerin yetersiz dozda verilmesi veya dışkılama düzelir düzelmez kesilmesi, kabızlığın tekrarlamasına neden olabilir. Bu nedenle ailelerin ilaçları kendi kararlarıyla kesmek yerine hekimleriyle birlikte tedavi sürecini yönetmeleri gerekir” dedi.
İlaç ve beslenme tedavisinin yanı sıra doğru tuvalet alışkanlığının kazandırılmasının da önemli olduğunu belirten Uzm. Dr. Türkmen, ailelerin çocuklara karşı sabırlı ve destekleyici bir yaklaşım benimsemesi gerektiğini söyledi. “Çocukların özellikle yemeklerden sonra düzenli olarak tuvalete oturması teşvik edilmeli. Ayaklarının yere veya bir basamağa desteklenmesi, rahat bir oturma pozisyonu sağlanması ve tuvalet sırasında acele ettirilmemesi önemlidir. Çocuk dışkılayamadığında suçlanmamalı, cezalandırılmamalı veya zorlanmamalıdır. Amaç, tuvaleti çocuk için korkulan bir ortam olmaktan çıkarmaktır.”
Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Uzmanı Dr. Ahsen Dönmez Türkmen, çocuklarda kabızlık tedavisi için 7 öneride bulundu:
Hakkında
Mezun Olduğu Fakülte ve Yılı:
Ufuk Üniversitesi Tıp Fakültesi, 2009
Alo Yeditepe