Hemoroid Nedir? Neden Olur? Nasıl Geçer? Belirtileri Nelerdir?

Hemoroidin kesin nedeni günümüzde tam olarak bilinmese de, kabızlığa bağlı zorlanma, ıkınma, telefona bakmak veya kitap okumak gibi sebeplerle tuvalette uzun süre oturma, yetersiz sıvı alımı gibi faktörler hemoroide sebep olabilir. Hemoroid nedenleri, hemoroid tanısı ve daha fazlası ile ilgili merak edilenleri aşağıdaki yazımızda bulabilirsiniz.

Hemoroid Nedir?

Hemoroid, anal kanalda veya makat çevresinde bulunan damar bakımından zengin dokuların büyüyüp şişmesiyle ortaya çıkan bir sağlık sorunudur. Halk arasında basur olarak da bilinen hemoroid dışkılama sonrasında kanama, kaşıntı veya ele gelen şişlik gibi belirtilerle kendisini gösterebilir. Semptomların şiddeti hemoroidin yerine ve evresine göre değişir. Her hastada ağrı olmaz, bazı hastalar sadece dışkılama sonrasında tuvalet kağıdına sürülen kan ile hemoroidi fark edebilir. Bazı hastalarda ise ağrı oturmayı bile zorlaştırır.

Hemoroid tedavisi hemoroidin yerine ve semptomların şiddetine göre değişiklik gösterir. Beslenme ve tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesi bazı hastalarda belirtilerin hafiflemesini sağlayabilir. Kanamanın veya sarkmanın devam ettiği durumlarda ise hemoroidi küçültmeye yönelik cerrahi dışı işlemlerden veya hemoroid ameliyatından yararlanılabilir. Bununla birlikte makat bölgesindeki her kanama hemoroidden kaynaklanmadığı için öncelikle şikâyetlerin nedeninin belirlenmesi gerekir.

Hemoroid Nasıl Olur?

Halk arasında basur, mayasıl gibi farklı isimlerle de adlandırılan hemoroid, bazı kişilerde sadece dışkılama sonrasında fark edilen kanamayla kendisini gösterirken, bazı hastalarda kaşıntı, ele gelen şişlik ve oturmayı zorlaştıran ağrı gibi semptomlar görülebilir.

Hemoroidin yerleşim yeri, büyüklüğü, dışarı sarkması veya tromboze olması, yani içerisinde pıhtı oluşması, semptomların hastadan hastaya farklılık göstermesine neden olabilir. Örneğin, rektumun alt kısmında bulunan damarların şişmesiyle ortaya çıkan iç hemoroid, ilerlemediği sürece herhangi bir belirti göstermeyebilir. Makat çevresinde meydana gelen dış hemoroid nedeniyle hastalar otururken ağrı hissedebilir.

Hemoroid tedavisi hastalığın çeşidine, evresine ve hastanın semptomlarına göre değişiklik gösterir. Bazı hastalarda beslenme alışkanlıklarının değiştirilmesi ve sıvı alımının artırılması sayesinde kabızlık gibi bağırsak problemleri giderilebilir. Neticesinde hemoroid semptomları hafifleyebilir. Bazı hastalarda ise iç hemoroid dışarı sarkabilir, sarkan doku tekrar geri itilemeyebilir veya hemoroidin içerisinde oluşan kan pıhtısına bağlı şiddetli ağrı olabilir. Bu durumda bantla boğma gibi ameliyatsız hemoroid tedavisi yöntemlerinden veya hemoroidektomi gibi cerrahi yöntemlerden faydalanılabilir.

Hemoroid Ne Zaman Çıkar?

Hemoroid, doğuştan itibaren herkeste var olan, anüs kanalında veya çevresindeki mukoza tabakasının altında bulunan yastıkçıkları oluşturan damar kümeleridir. Bu yapılar, gaitanın anal kanaldaki kontrolüne yardımcı olur. Eğer herhangi bir sebeple bu yapılar şişerse veya iltihabi bir süreç gelişirse, hemoroidal hastalıklardan bahsedilir. Bu nedenle günümüzde hemoroid, rektumun alt kısmında veya anüs (makat) çevresindeki damarsal yapıların büyüyerek şişmesi veya genişlemesiyle ortaya çıkan sağlık sorunlarını tanımlar.

Normal şartlarda hemoroidal yastıkçıklar çevresindeki kas ve bağ dokusu bu yapılar için destek oluşturur. Bununla birlikte, ilerleyen yaşla birlikte destek dokularının zayıflaması veya kabızlık nedeniyle dışkılama sırasında sık sık ıkınılması, yastıkçıkların aşağı doğru kaymasına neden olabilir. Bölgedeki damarlarda kan birikmesiyle dokular genişleyip şişebilir. Bunun sonucunda bazı hastalar dışkılama sonrasında kanama fark ederken, bazılarında makattan dışarı sarkan şişlikler görülebilir.

Hemoroid Belirtileri Nelerdir?

Hemoroid, bazı hastalarda dışkılama sonrasında görülen kanamayla kendisini gösterirken, bazılarında makat çevresinde şişlik, kaşıntı veya ağrı gibi semptomlara neden olabilir. Belirtilerin farklı olmasında hemoroidin bulunduğu bölgenin etkisi vardır. Örneğin, iç hemoroidi bulunan hastalar ağrı hissetmeyebilir ancak temizlik sırasında tuvalet kâğıdında kan fark edebilir. Dış hemoroid hastalarında ise ele gelen şişliğe ağrı ve hassasiyet de eşlik edebilir. Özellikle hemoroidin içinde pıhtı oluştuğunda hastalar otururken bile şiddetli ağrı hissedebilir.

İç hemoroid rektumun alt kısmındaki damarların büyüyüp genişlemesiyle ortaya çıkar. Başlangıçta iç kısımda yer aldığı için hemoroid görüntüsü dışarıdan kolaylıkla fark edilmeyebilir. İlerleyen evrelerde ise hemoroidal dokuların makat dışına sarkması farklı şikâyetlere yol açabilir. Sarkmaya akıntı eşlik edebilir; bu akıntı makat çevresinin sürekli nemli kalmasına ve tahriş olmasına neden olabilir. Sonuç olarak, hastalar bölgeyi temizlemelerine rağmen kaşıntı veya ıslaklık hissinin devam ettiğini fark edebilir. Başlıca hemoroid belirtileri şu şekilde sıralanabilir:

• Tuvalet kâğıdında, dışkının üzerinde veya klozette parlak kırmızı renkte kan görülmesi,
• Makat çevresinde ele gelen şişlik ve hassasiyet,
• Dışkılama sırasında hemoroidin makattan dışarı çıkması,
• Makat çevresinde kaşıntı ve tahriş,
• Özellikle otururken hissedilen ağrı,
• Akıntı ve iç çamaşırında lekelenme,
• Dışkılama sonrasında temizlerken zorlanma.

Sayılan belirtilerden bazıları, anal fissür ve kolorektal hastalıklar gibi başka sağlık sorunlarına bağlı olarak da görülebilir. Bu nedenle kanama, şişlik gibi semptomları fark eden hastaların öncelikle alanında uzman bir doktora danışması önerilir.

Hemoroid Neden Olur?

Hemoroidin nedenleri kesin olarak bilinmese de ortaya çıkmasında makat bölgesindeki basıncın artması veya ileri yaş gibi faktörlere bağlı olarak hemoroidal dokuları yerinde tutan yapıların zayıflamasının etkili olduğu düşünülmektedir. Örneğin, kabızlık sorunu yaşayan kişiler dışkıyı çıkarabilmek için daha fazla çaba harcayabilir. Bu sırada artan basınç, bölgedeki kanın geri dönüşünü zorlaştırarak damarların genişlemesine neden olabilir. Ek olarak, ilerleyen yaşla birlikte destek dokularının zayıflaması da hemoroidal yastıkçıkların aşağı doğru kaymasını kolaylaştırabilir. “Hemoroid neden çıkar?” sorusuna verilebilecek başlıca yanıtlar ve risk faktörleri şunlardır:

• Kabızlık: Sertleşen dışkının makat kanalından geçmesi zor olabilir. Hastanın dışkılayabilmek için uzun süre ıkınması hem bölgedeki basıncı artırabilir hem de hemoroidal dokuları zorlayabilir. Kabızlık özellikle mevcut hemoroidi bulunan kişilerde kanama ve sarkma gibi semptomların görülme riskini artırabilir.
• Tuvalette uzun süre oturma: Tuvalette telefonla ilgilenmek veya kitap okumak gibi sebeplerle tuvalet ihtiyacı giderildikten sonra oturmaya devam etmek anüs çevresindeki damarlar üzerinde basınç oluşturabilir. Bu nedenle tuvalette uzun süre oturmak hemoroid gelişimiyle ilişkili olabilir.
• Uzun süren ishal: Kabızlık gibi kronik ishal de hemoroide yol açabilen sindirim sistemi sorunlarından bir tanesidir. Sık dışkılama ve makat çevresinin tekrar tekrar silinmesi, özellikle hemoroidi bulunan hastalarda tahrişi artırarak kaşıntı ve rahatsızlık hissinin şiddetlenmesine neden olabilir.
• Lif bakımından yetersiz beslenme: Hemoroid ile beslenme arasındaki ilişki uzun yıllardan bu yana araştırılmaktadır. Öğünlerde sebze, meyve, baklagiller ve tam tahıllara yeterince yer verilmemesi bağırsak hareketlerini yavaşlatabilir ve kabızlığa yol açabilir. Yeterli sıvı alınmaması da dışkının sertleşmesine yol açabilir. Neticesinde kişi tuvalete çıkarken daha fazla zorlanabilir. Kısacası beslenme alışkanlıkları dolaylı olarak hemoroid gelişimine neden olabilir. Ek olarak baharatlı gıdaların aşırı tüketimi de mevcut hemoroid semptomlarının şiddetlenmesine yol açabilir.
• Gebelik ve doğum: Gebelik ilerledikçe büyüyen rahim rektum ve çevresindeki damarlara baskı yaparak kanın geri dönüşünü zorlaştırabilir. Ayrıca hormonal değişiklikler bağırsak hareketlerini yavaşlatabilir ve kabızlığa neden olabilir. Hamile kadınların yaklaşık %30-40’ında basura rastlanmaktadır. Çoğu kadında gebelikte başlayan semptomlar doğumdan sonra kendiliğinden geriler. Ancak bazı durumlarda doğum sırasında artan basınç semptomların ilerlemesine de yol açabilir.
• İlerleyen yaş: Hemoroidal yastıkçıkları çevreleyen kas ve bağ dokusu, yastıkçıkların yerinde kalmasına yardımcı olur. İlerleyen yaşla birlikte dokuların gevşemesi ve esnemesi, yastıkçıkların aşağı doğru sarkmasına neden olabilir. Bu nedenle hemoroide ileri yaşlarda daha sık rastlanabilir.
• Ağırlık çalışmak: Sık sık ağırlık egzersizi yapan kişilerde artan basınç nedeniyle basur görülme riski daha yüksek olabilir.

Sayılanların yanı sıra vücut kitle indeksi yüksek olan kişilerde de fazla kilo, makat ve rektum çevresindeki dokular üzerindeki basıncı artırarak hemoroid riskini artırabilir.

Hemoroid Çeşitleri Nelerdir?

Hemoroid yerleşim yerine göre iç ve dış hemoroid olarak iki sınıfta incelenir. İç hemoroidler anal kanalın iç kısmında ortaya çıkarken, dış hemoroidler anüs çevresindeki derinin altında gelişir. Bazı hastalarda her iki hemoroid türü birlikte bulunabilir. Hemoroidin bulunduğu bölge semptomlar üzerinde belirleyicidir. Örneğin, iç hemoroidler çoğunlukla ağrısızdır ve bir miktar kanamaya neden olabilir. Dış hemoroidlerde ise özellikle pıhtı oluşması halinde şiddetli ağrı görülebilir.

İç Hemoroid

İç hemoroidler anal kanalın iç bölümünde mukoza tabakasının altında ortaya çıkar. Hastalar tuvalet kağıdında veya klozette kanama fark etmelerine rağmen ağrı hissetmeyebilir. Ancak hemoroidal dokular büyüdüğünde dışkılama sırasında anüsten dışarı çıkabilir. Bazı hastalarda dışarı çıkan dokular kendiliğinden içeri dönerken bazılarında dışarıda kalabilir. Bu nedenle uzmanlar, iç hemoroidi dokunun sarkmasına ve neden olduğu semptomlara göre dört evrede inceler. İç hemoroid evreleri şunlardır:

• Evre I: Hemoroidal dokular anal kanalın içerisinde kalır ve dışarı çıkmaz. Dışarıdan görülen bir şişlik olmamasına rağmen dışkılama sırasında kanama olabilir.
• Evre II: Hemoroid, dışkılama sırasında ıkınmayla anüsten dışarı çıkar. Tuvalet ihtiyacı sona erdiğinde herhangi bir müdahaleye gerek kalmadan kendiliğinden içeri döner.
• Evre III: Dışarı çıkan hemoroid kendiliğinden içeri dönmez. İkinci evreden farklı olarak dokunun elle içeri itilmesi gerekir.
• Evre IV: Hemoroidal dokular sürekli dışarıda kalır ve elle de içeri itilemez. Dışarıdaki dokuların sıkışması halinde şiddetli ağrı görülebilir.

İç hemoroidin dışarı sarkması her zaman ağrılı değildir. Bununla birlikte, bazı hastalarda dışarı sarkan doku sıkışarak şiddetli ağrıya yol açabilir.

Dış Hemoroid

Dış hemoroid anüs çevresindeki derinin altında gelişir. İç hemoroidlerden farklı olarak dışarıdan görülebilen veya elle hissedilebilen bir şişliğe neden olabilir. Pıhtı oluşmamış dış hemoroidler genellikle deri rengindedir ve yumuşaktır. Bazı hastalarda kaşıntı ve hassasiyet görülürken, bazılarında herhangi bir belirti olmayabilir.

Anüs çevresindeki deri ağrıya duyarlı sinir uçları bakımından zengindir. Bu nedenle dış hemoroidin içerisinde pıhtı oluşması belirgin ağrıya yol açabilir. Tromboze dış hemoroid olarak adlandırılan bu durumda hastalar anüsün kenarında aniden oluşan sert ve ağrılı bir şişlik fark edebilir. Şişlik mor veya mavimsi bir renk alabilir; hastalar otururken şiddetli ağrı hissedebilir.

Hemoroid Tanısı Nasıl Konur?

Anüs çevresinde şişlik, kaşıntı, ağrı veya dışkılama sonrasında kanama gibi şikâyetlerle başvuran hastalarda uzman doktor öncelikle hastanın tıbbi öyküsünü alır ve fiziki muayene yapar. Hastanın kabızlık veya ishal yaşayıp yaşamadığı, tuvalette ne kadar süre kaldığı ve kullandığı ilaçlar hakkında bilgiler alınır. Ardından anüs çevresi muayene edilerek şişlik, tahriş, çatlak veya dışarı sarkan doku olup olmadığı kontrol edilir. Dış hemoroidler çoğunlukla gözle muayene sırasında fark edilebilir. Anal kanalın içerisinde bulunan hemoroidleri incelemek için ise farklı yöntemlere ihtiyaç duyulabilir. Başlıca hemoroid tanı yöntemleri şunlardır:

• Parmakla rektal muayene: Doktor, eldiven giyip kayganlaştırıcı jel sürdüğü parmağıyla anal kanalın ve rektumun alt kısmının muayenesini yapar. Bu sırada ağrı, hassasiyet veya kitle bulunup bulunmadığı ve anüsü çevreleyen kasların durumu incelenir. Bununla birlikte, iç hemoroidler genellikle yumuşak yapıdadır. Bu nedenle parmak muayenesi ile her zaman teşhis edilemeyebilir.
• Anoskopi: Doktorlar, tanıyı değerlendirmek için anal kanalın iç yüzeyini görmeye yardımcı olan anoskop adı verilen tıbbi bir alet kullanabilir. Böylece dışarıdan görünmeyen iç hemoroidler doğrudan incelenebilir.
• Sigmoidoskopi: Doktor kanamanın hemoroid dışında başka bir sorundan kaynaklanabileceğini düşündüğünde veya diğer ihtimalleri elemek istediğinde daha geniş bir alanı görmek için bu yöntemden faydalanabilir. Sigmoidoskopi ile rektumun ve kalın bağırsağın alt bölümü incelenebilir.

Muayenede kanamanın kaynağı belirlenemiyorsa, yeni başlayan veya giderek artan kabızlık gibi sindirim sistemi sorunları varsa, doktorlar kolonoskopi gibi ek tetkikler de isteyebilir. Hemoroid tedavisine rağmen kanamanın devam etmesi veya kişinin kolon kanseri risk faktörlerini taşıması durumunda da kolonoskopi yapılması faydalı olabilir.

Hemoroid Nasıl Geçer?

Hemoroid belirtileri yaşam tarzında yapılan bazı değişikliklerle hafifleyebilir. Kabızlık yaşayan hastalarda lifli beslenme ve yeterli sıvı tüketimi önemlidir. Kanaması olan, şiddetli ağrı yaşayan, iç hemoroidi dışarı sarkan veya dış hemoroidinde pıhtı oluşumu olan hastalarda cerrahi yöntemler düşünülebilir. Kaşıntı, tahriş, hafif düzeyde ağrı gibi semptomlar evde uygulanabilecek ılık oturma banyosu, hemoroid yastığı kullanımı gibi yöntemlerle hafifleyebilir. Tekrarlayan kanama veya belirgin sarkma için hemoroidi küçülten veya tamamen çıkaran işlemler gerekebilir.

Hemoroid Tedavisi Nasıldır?

Hemoroid tedavisi söz konusu olduğunda hastanın yaşadığı semptomlar ve bu semptomların günlük hayatını ne kadar etkilediği önemlidir. Örneğin, dışkılama sırasında zorlanan ve zaman zaman rahatsızlık hisseden bir hastayla tekrarlayan kanaması olan veya sürekli dışarıda kalan hemoroidi bulunan hastanın tedavisi aynı olmayabilir. Uzman doktor muayenenin ardından hemoroidin yerleşimini, sarkma durumunu ve daha önce uygulanan tedavileri dikkate alarak hastaya uygun yöntemi belirler.

• Kabızlık yaşayan hastalarda öncelikle bağırsak hareketlerinin düzenlenmesi gerekir. Sert dışkıyı çıkarmak için ıkınmaya devam edilmesi hemoroidal dokuların zorlanmasına ve semptomların tekrarlamasına neden olabilir. Bu nedenle öğünlerde lifli besinlere yer verilmesi, yeterli sıvı alınması ve tuvalette gereğinden uzun süre kalınmaması önerilir. Beslenme alışkanlıklarının değiştirilmesi yeterli olmadığında, doktor lif takviyesi veya dışkıyı yumuşatmaya yardımcı ilaçlar reçete edebilir. Ayrıca ılık suyla yapılan oturma banyoları veya hemoroid yastığı gibi medikal ürünlerin kullanılması da ağrı ve rahatsızlık hissini hafifletebilir.
• Kaşıntı, hassasiyet veya hafif ağrı bulunan hastalarda hemoroid kremi, merhemleri ve fitilleri gibi ürünlerden yararlanılabilir. Fakat bunlar çoğunlukla belirtileri hafifletmek amacıyla kullanılır. Çoğu zaman hemoroidin tamamen iyileşmesini sağlamayabilir.
• Kanaması veya dışarı sarkması devam eden iç hemoroidlerde dokuyu küçültmeye yönelik işlemler uygulanabilir. Bunlardan biri lastik bant ligasyonu, diğer adıyla bantla boğma yöntemidir. İşlem sırasında iç hemoroidin tabanına yerleştirilen küçük bir lastik bant dokunun bir bölümüne giden kan akışının kesilmesini sağlayabilir. Kan akışı kesilen doku zamanla küçülerek düşebilir. İyileşme sırasında oluşan doku, kalan hemoroidal dokunun alttaki yapılara tutunmasını sağlar. Hastanede yatış gerektirmeden yapılabilen bantla boğma yöntemi bazı hastalarda birden fazla seansta uygulanabilir.
• İç hemoroidlerde kullanılabilecek bir diğer yöntem skleroterapidir. Doktor hemoroidal dokuyu küçültebilmek için özel bir madde enjekte eder. Bu yöntem özellikle kanamanın azaltılması amacıyla tercih edilebilir. Bazı hastalarda ise kızılötesi ışığın oluşturduğu ısıdan faydalanılır. Kızılötesi koagülasyon adı verilen bu işlem hemoroidin kanlanmasını azaltarak küçülmesine yardımcı olabilir. Doktorlar hangi yöntemin uygulanacağına hemoroidin özelliklerine ve hastanın durumuna göre hastayla birlikte karar verir.
• Dış hemoroidin içerisinde pıhtı oluştuğunda ise farklı bir tedavi yaklaşımı gerekebilir. Pıhtıya bağlı anüs çevresinde aniden gelişen sert şişlik ve şiddetli ağrı hastanın oturmasını bile zorlaştırabilir. Böyle bir durumda uygun hastalarda pıhtılı hemoroidin erken dönemde çıkarılması tercih edilebilir. Bunun yanı sıra büyük dış hemoroidleri bulunan, belirgin sarkma yaşayan veya diğer tedavilerden yeterli fayda görmeyen hastalarda bir çeşit hemoroid ameliyatı olan hemoroidektomi uygulanabilir.
• Bazı araştırmalar, hemoroid sorunu bulunan hastaların yaklaşık %10’unda hemoroid ameliyatına ihtiyaç duyulduğunu gösterir. Genel veya lokal anestezi altında yapılabilen hemoroidektomi ameliyatı sırasında cerrah anal kanalı inceleyerek şişmiş hemoroidal dokuları neşter yardımıyla veya elektrotermal enerji yardımıyla çıkarır ve kanamayı kontrol eder. Kapalı hemoroidektomide yara kendiliğinden eriyen dikişlerle kapatılırken, açık hemoroidektomide yara dikilmeden iyileşmeye bırakılır.
• Anüsten dışarı sarkan iç hemoroidlerde dokuların yukarı taşınarak sabitlenmesini sağlayan stapler hemoroidopeksi yöntemi uygulanabilir. Ancak hemoroidektomiye kıyasla tekrarlama riskinin daha yüksek olması nedeniyle genellikle ilk seçenek olarak önerilmez.

Hemoroid sorunu bulunan hastalarda ağrı günlük yaşamı zorlaştırabilir. Ayrıca tekrarlayan kanama nadiren de olsa anemi (kansızlık) gibi sağlık sorunlarına yol açabilir. Siz de hemoroid belirtileri yaşıyorsanız Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri’ndeki genel cerrahi uzmanlarına başvurarak gerekli kontrollerinizi yaptırabilir, size uygun tedavi seçenekleri hakkında bilgi alabilirsiniz.