Hemodiyaliz Tedavisi Nedir? Avantajları Nelerdir?

Hemodiyaliz tedavisi sürecinde damar yolu seçenekleri, seansların nasıl uygulandığı, beslenmede dikkat edilmesi gerekenler ve olası komplikasyonlar hastalar ile yakınları tarafından sıklıkla merak edilmektedir. Hemodiyalizin avantajlarından tedavi sürecine, günlük yaşamda dikkat edilmesi gereken noktalardan beslenme önerilerine kadar merak edilen bilgileri yazımızda bulabilirsiniz.

Hemodiyaliz Nedir?

"Hemodiyaliz Ne Demek?" sorusu halk arasında sıklıkla merak edilen sorulardan biridir. Hemodiyaliz, böbreklerin kanda biriken zararlı maddeleri ve fazla sıvıyı yeterince temizleyemediği durumlarda uygulanan bir tedavi yöntemidir. Bu tedavi sayesinde, vücutta biriken ve sağlığı olumsuz etkileyebilecek maddeler özel bir cihaz yardımıyla kandan uzaklaştırılır. Bu tedavi, böbreklerin yapması gereken bazı görevleri destekleyerek vücudun iç dengesinin korunmasına yardımcı olur.

Hemodiyalizin Avantajları Nelerdir?

Hemodiyalizin amacı, vücudun sağlıklı bir şekilde çalışmasını desteklemek ve böbrek yetmezliği nedeniyle ortaya çıkabilecek sorunları azaltmaktır. Bu amaçla sağladığı bazı avantajlar bulunur. Hemodiyaliz avantajları aşağıdaki gibidir:

• Kanda biriken zararlı maddelerin uzaklaştırılması sağlanır: Böbrekler yeterince çalışmadığında üre ve kreatinin gibi atık maddeler vücutta birikir. Hemodiyaliz, bu maddelerin kandan temizlenmesine yardımcı olur.
• Fazla sıvı dengelenir: Vücutta biriken fazla sıvı; ödem, nefes darlığı ve tansiyon yükselmesine neden olabilir. Hemodiyaliz, fazla sıvının kontrollü şekilde uzaklaştırılmasını sağlar.
• Elektrolit dengesi korunur: Potasyum, sodyum ve fosfor gibi minerallerin dengede tutulmasına yardımcı olur ve kalp ile kas fonksiyonlarının korunmasını destekler.
• Yaşam kalitesinin artırılması hedeflenir: Halsizlik, bulantı, iştahsızlık ve nefes darlığı gibi şikâyetlerin azalmasına katkı sağlayarak günlük yaşam aktivitelerinin daha rahat sürdürülmesine yardımcı olur.

Hemodiyaliz Hangi Damar Yolu Yöntemleriyle Yapılabilir?

Hemodiyaliz tedavisinin uygulanabilmesi için kana güvenli bir şekilde ulaşılması gerekir. Bu amaçla, hastanın durumuna göre farklı damar yolu yöntemleri kullanılabilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna doktorunuz karar verir. Bu yöntemler aşağıdaki gibidir:

Fistül

• En sık tercih edilen yöntemdir.
• Kol damarları birleştirilerek cerrahi işlem ile bir hat oluşturulur.
• Uzun süreli kullanım için uygundur.

Dikkat Edilecek Noktalar:

• Fistüllü koldan tansiyon ölçtürülmemeli, kan aldırılmamalıdır.
• Fistülün çalışıp çalışmadığı her gün kontrol edilmeli, kontrol sırasında el ile dokunularak titreşim olup olmadığı hissedilmelidir.
• Fistüllü kol ile ağır kaldırılmamalıdır.
• Fistüllü kola saat, bileklik veya dar takılar takılmamalıdır.

Greft

• Damar yapısı nedeni ile fistül oluşturulamayan durumlarda kullanılır.
• Yapay bir damar yardımıyla oluşturulur.

Geçici veya Kalıcı Kateter

• Acil durumlarda veya fistül/greft hazır değilse tercih edilir.
• Genellikle boyun veya göğüs bölgesine yerleştirilir, bakım ve takiplerinde kateter kapaklarının kapalı tutulması önemlidir.

Unutulmamalıdır ki damar yolu türü ve tedavi süresi, hastanın genel durumuna göre değişiklik gösterebilir.

Hemodiyaliz Tedavi Süreci Nasıldır?

Hemodiyaliz tedavi süreci ve dikkat edilmesi gerekenler aşağıdaki gibidir:

Hemodiyaliz Seansı Öncesi

Hemodiyaliz seansı öncesinde hastanın genel durumu değerlendirilir. Bu değerlendirme sırasında;

• Vücut ağırlığı ölçülür, doğru sonuçlar için benzer giysiler tercih edilmelidir.
• Kan basıncı ve nabız kontrol edilir.
• Damar yolu (fistül, greft veya kateter) kontrol edilir, damar yolunuza kolay erişim sağlayan bol ve rahat giysiler giyilmelidir.
• Gerekli görüldüğünde kan örnekleri alınabilir.

Hemodiyaliz Sırasında

Hemodiyaliz sırasında kan, özel bir cihaz yardımıyla vücuttan alınır, filtre edilir ve tekrar vücuda geri verilir. Bu işlem sırasında:

• Kanınız zararlı maddelerden temizlenir. 
• Fazla sıvı kontrollü şekilde uzaklaştırılır.
• Seans süresince oturulabilir, uzanılabilir, kitap okuyabilir veya dinlenebilirsiniz.

Seans Süresi ve Sıklığı

Hemodiyaliz seanslarının süresi ve haftalık sıklığı, doktorunuz tarafından sizin ihtiyaçlarınıza göre belirlenir. Genel olarak:

• Seanslar haftada birkaç gün uygulanır. 
• Her seans yaklaşık 4 saat sürebilir.

Tedavi planınız; kilo değişiminiz, kan sonuçlarınız ve genel sağlık durumunuza göre zaman içinde yeniden düzenlenebilir. Bu düzenleme ile ilgili bilgilendirileceksiniz.

Seans Sırası ve Sonrasında Hissedilebilecekler

Hemodiyaliz sırasında veya sonrasında bazı kişilerde geçici şikâyetler görülebilir. Bu şikayetler:

• Halsizlik veya yorgunluk
• Baş dönmesi
• Kas krampları
• Hafif mide bulantısı

Bu durumlar herkeste ortaya çıkmaz çoğu zaman geçici ve kısa sürede düzelir.

• Fistül veya Greft olan kolda, kol ağrısı ise beklenmedik bir durumdur, ağrı hissederseniz sağlık ekibini bilgilendirmeniz, gerekli önlemlerin alınmasını sağlar.

Diyaliz sonrasında, özellikle tedavinin başlangıç döneminde, kendinizi yorgun hissedebilirsiniz. Bu nedenle ilk seanslardan sonra eve dönüşünüzü önceden planlamanız ve mümkünse destek almanız önerilir.

Hemodiyaliz Tedavisinde Beslenme Önerileri Nelerdir?

Hemodiyaliz tedavisi, vücudun besin öğelerini kullanma ve dengeleme şeklini etkileyebilir. Bu nedenle beslenme planının kişiye özel olarak düzenlenmesi önemlidir. Doktorunuz ve/veya diyetisyeniniz, sizin için en uygun beslenme planını oluşturacaktır. Hemodiyaliz beslenme önerileri:

Protein Tüketimi

• Protein, vücudun kendini yenilemesine ve günlük aktivitelerin sürdürülebilmesine katkı sağlar. Hemodiyaliz sürecinde protein ihtiyacı kişiye göre değişebilir. 
• Et, tavuk, balık, baklagiller ve yumurta gibi kaliteli protein kaynakları beslenme planında yer alabilir. Salam ve sosis gibi işlenmiş et ürünlerinin ise mümkün olduğunca sınırlı tüketilmesi önerilir.

Düzenli Sıvı Alımı

• Sıvı dengesi, hemodiyaliz tedavisinin önemli bir parçasıdır. Günlük sıvı ihtiyacı kişiye göre değişebilir ve doktorunuz tarafından belirlenir. 
• Diyaliz seansları arasındaki kilo artışı, vücutta biriken sıvıyı gösterebilir. Bu nedenle sıvı alımının, önerilen sınırlar içinde tutulması tedavinin güvenli şekilde sürdürülmesine yardımcı olur.

*Diyaliz seansları arası maksimum kilo alımı genellikle 1,5-2 kg ile sınırlandırılmalıdır.

Tuz (Sodyum) Tüketimi

• Tuz tüketimi vücutta su tutulmasını artırabilir ve tansiyonun yükselmesine neden olabilir. Hemodiyaliz sürecinde tuz alımının dengelenmesi önemlidir. 
• Yemeklerde tuz kullanımının azaltılması ve hazır, paketli gıdaların sınırlı tüketilmesi sıvı dengesinin korunmasına katkı sağlayabilir.

Potasyum Dengesi

• Potasyum, vücut için gerekli bir mineraldir; ancak düzeyinin yükselmesi kalp ritmini etkileyebilir. Hemodiyaliz sürecinde potasyum dengesinin korunması önem taşır.
• Potasyum içeriği yüksek muz, portakal, patates, domates gibi bazı besinlerin tüketimi, kan değerlerine göre sınırlandırılabilir. Kan potasyum düzeyleri düzenli aralıklarla takip edilir.

Fosfor Dengesi

• Fosfor dengesinin korunması kemik ve damar sağlığı açısından önemlidir. Hemodiyaliz sürecinde fosfor düzeyleri yakından izlenir. 
• Fosfor içeriği yüksek süt ve süt ürünleri, işlenmiş gıdaların tüketimi sınırlandırılabilir. Doktor tarafından fosfor bağlayıcı ilaçlar önerilirse, bu ilaçların düzenli kullanılması önemlidir.

Vitamin ve Mineral Takviyeleri

• Hemodiyaliz sürecinde bazı vitamin ve minerallere olan ihtiyaç değişebilir. 
• Vitamin ve mineral takviyeleri, yalnızca doktor veya diyetisyen önerisi doğrultusunda kullanılabileceği unutulmamalıdır.

Hemodiyaliz Komplikasyonları Nelerdir?

Hemodiyaliz sırasında veya sonrasında aşağıdaki durumlardan biri ortaya çıkarsa, güvenliğiniz açısından sağlık ekibiyle iletişime geçmeniz önemlidir.

• Şiddetli baş dönmesi veya bayılma 
• Nefes darlığı 
• Göğüs ağrısı 
• Kontrol edilemeyen kanama 
• Şiddetli ve geçmeyen kas krampları 
• Damar yolu bölgesinde ani ağrı
• Kızarıklık
• Şişlik veya akıntı 
• Hızlı kilo artışı ve belirgin ödem

Hemodiyalizin Yan Etkileri Fark Edildiğinde Neler Yapılabilir?

Hemodiyalizin yan etkileri evde fark edildiğinde yapılması gerekenler:

• Şiddetli Baş Dönmesi veya Bayılma: Ani tansiyon düşüklüğüne veya sıvı dengesizliğine bağlı gelişebilir. Oturmanıza ya da uzanmanıza rağmen düzelmezse sağlık ekibiyle iletişime geçilmelidir.
• Nefes Darlığı: Vücutta sıvı birikimine veya kalp–akciğer yüklenmesine bağlı ortaya çıkabilir. Dinlenmeyle geçmiyorsa acil değerlendirme gerekir.
• Göğüs Ağrısı: Kalp ile ilgili ciddi bir durumu düşündürebilir. Beklemeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
• Kontrol Edilemeyen Kanama: Fistül veya kateter bölgesinden devam eden kanama acil müdahale gerektirir. Temiz bir bezle bası uygulayın ve en kısa sürede sağlık kuruluşuna başvurun.
• Şiddetli ve Geçmeyen Kas Krampları: Sıvı veya elektrolit dengesizliği ile ilişkili olabilir. Şikâyet devam ederse sağlık ekibi bilgilendirilmelidir.
• Damar Yolu Bölgesinde Ani Ağrı, Kızarıklık, Şişlik veya Akıntı: Enfeksiyon veya damar yolu sorunlarının belirtisi olabilir. Gecikmeden diyaliz ekibine haber verilmelidir
• Hızlı Kilo Artışı ve Belirgin Ödem: Vücutta sıvı tutulduğunu gösterebilir. Diyaliz planının değerlendirilmesi için sağlık ekibiyle iletişime geçilmesi önerilir.
   

Hemodiyaliz Komplikasyonları İçin Alınacak Önlemler Nelerdir?

Hemodiyaliz tedavisi sırasında enfeksiyon riski ve baş dönmesine bağlı düşmeler görülebilir. Bu nedenle aşağıdaki noktalara dikkat edilmesi tedavinin güvenli şekilde sürdürülmesine yardımcı olur. Hemodiyaliz komplikasyonları için alabileceğiniz bazı önlemler şunlardır:

• Hemodiyaliz tedavisi, bağışıklık sisteminin enfeksiyonlara karşı yanıtını etkileyebileceğinden enfeksiyonlardan korunma önemlidir. Bu kapsamda el hijyenine dikkat edilmesi, diyaliz sırasında kullanılan damar yolunun temiz tutulması ve ateş, titreme gibi enfeksiyon belirtileri fark edildiğinde sağlık ekibinin bilgilendirilmesi gereklidir. 
• Soğuk algınlığı, grip veya benzeri enfeksiyon belirtileri mevcutsa, diyaliz seansı sırasında maske kullanılması önerilir. Bu uygulama, enfeksiyonun başkalarına bulaşma riskini azaltmaya yardımcı olur.
• Hemodiyaliz sırasında veya sonrasında baş dönmesi ya da dengesizlik hissi yaşanabilir. Bu durum düşme riskini artırabilir. Kaymaz tabanlı ayakkabı veya terlik kullanılması, ayağa kalkarken yavaş ve kontrollü hareket edilmesi önerilir. Kendinizi iyi hissetmediğinizde sağlık ekibinden destek istemeniz önemlidir.
• Hemodiyaliz tedavisi gören bireyler, gerekli önlemler alındığında günlük yaşamlarını sürdürebilir. Ev ortamında hijyen, dinlenme ve enfeksiyonlardan korunmaya yönelik bazı noktalara dikkat edilmesi önemlidir.
• Ev ortamının temiz ve düzenli olması enfeksiyon riskinin azaltılmasına yardımcı olur. Özellikle diyaliz sonrası ellerin yıkanmasına ve kişisel hijyen kurallarına özen gösterilmelidir. Damar yolu bölgesi temiz ve kuru tutulmalıdır.
• Evcil hayvan beslenmesi genellikle sakıncalı değildir. Ancak hayvanlarla temas sonrası el hijyenine dikkat edilmesi ve damar yolu bölgesinin hayvanlarla temas etmemesi önemlidir.
• Hayvanların aşılarının düzenli yapılması ve genel bakımlarının ihmal edilmemesi önerilir.
• Diyaliz sonrası yorgunluk hissi görülebilir. Kendinizi iyi hissettiğiniz zamanlarda günlük aktivitelerinizi sürdürebilir, gerektiğinde dinlenmeye zaman ayırabilirsiniz. Aşırı efor gerektiren aktivitelerden kaçınılması önerilir.
• Sosyal yaşamın sürdürülmesi önemlidir. Ancak kalabalık ve kapalı ortamlarda enfeksiyon riskine karşı dikkatli olunmalı, kendinizi iyi hissetmediğiniz dönemlerde dinlenmeyi tercih etmelisiniz.