Basur Nedir? Neden Olur? Basura Ne İyi Gelir?

Basur, diğer adıyla hemoroid, rektum ve anüs (makat) çevresinde bulunan damarların genişlemesi ve şişmesiyle ortaya çıkar. Makatta kaşıntı, ağrı, şişlik ve dışkılama sırasında kanama gibi şikâyetlerle kendisini gösterebilir. Yerleşim yerine göre iç ve dış hemoroid olarak ikiye ayrılır. İç hemoroidler çoğunlukla ağrısız kanamaya neden olurken, dış hemoroidlerde ağrı, kaşıntı ve dışarıdan fark edilebilen şişlikler daha yaygındır.

Kronik kabızlık, dışkılama sırasında fazla ıkınma, tuvalette uzun süre oturma, lif bakımından yetersiz beslenme, yetersiz sıvı alımı ve gebelik gibi faktörler basura neden olabilir. Basur tedavisi hemoroidin türüne ve semptomların şiddetine göre değişiklik gösterir. Uzmanlar muayenenin ardından beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleri önerebilir, ağrı ve kaşıntıyı hafifletmek için ilaç tedavisinden faydalanabilir. Bu yöntemlerle olumlu sonuç alınamayan hastalarda lazer tedavisi, lastik bant ligasyonu ve skleroterapi gibi cerrahi dışı yöntemlerin yanı sıra basur ameliyatına ihtiyaç duyulabilir.

Basur hayati risk oluşturan bir sağlık sorunu olmasa da uzun süre tedavi edilmezse şiddetli ağrıya neden olabilir ve kişinin yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir. Ayrıca nadir olmakla birlikte, kanamalı basurlar bazı hastalarda demir eksikliği anemisi gibi sağlık sorunlarının gelişimine de neden olabilir. Bu nedenle basur semptomları bulunan hastaların alanında uzman bir doktora danışması ve tedavi yöntemleri hakkında bilgi alması önemlidir.

Basur Nedir?

Basur, tıbbi adıyla hemoroid, kalın bağırsağın son bölümü olan rektumun alt kısmında veya anüs, yani makat, çevresindeki damar bakımından zengin dokuların genişleyip şişmesiyle ortaya çıkan bir sağlık sorunudur. Halk arasında mayasıl olarak da bilinen basur, kanama, kaşıntı, şişlik ve ağrı gibi şikâyetlerle kendisini gösterebilir.

Normal şartlarda rektumun alt kısmını ve makat kanalını örten mukoza tabakasının hemen altında yastık şeklini andıran damar kümeleri bulunur. Normalde herkeste bulunan bu yapıların anal kanala hacim kazandırarak dışkıyı tutmada rol oynadığı düşünülmektedir. Bir başka ifadeyle, hemoroidal dokular vücudun doğal yapısının bir parçasıdır, varlığı tek başına hastalık anlamına gelmez. Ancak bu yastıkçıkları yerinde tutan destek dokusu zayıfladığında dokular aşağı doğru kayabilir. İçerisindeki damarların kanla dolup genişlemesiyle yastıkçıklar büyüyüp şişebilir. Bu değişiklikler sonucunda dışkılama sırasında kanama ya da dokuların makattan dışarı sarkması görülebilir.

Basur Çeşitleri Nelerdir?

Basurlar kalın bağırsağın anüsten önceki son bölümü olan rektumun içinde veya dışında ortaya çıkabilir. Basur, bulunduğu yere göre iç ve dış basur olmak üzere iki sınıfta incelenir. İç basurlar anüs kanalının iç kısmında, dış basurlar ise anüs çevresindeki derinin altında bulunur. Aynı kişide her iki basur türüne de rastlanabilir. İç hemoroidlerde çoğunlukla ağrısız kanama görülürken, dış hemoroidlerde ağrı, kaşıntı ve ele gelen şişlik daha belirgin olabilir. Bununla birlikte, iç hemoroidler büyüyerek makattan dışarı doğru sarkabilir. Dış hemoroidlerin içerisinde ise pıhtı oluşabilir ve buna bağlı olarak şiddetli ağrı gelişebilir.

İç Basur Nedir?

İç basur, rektumun alt kısmındaki damarların genişleyip şişmesiyle ortaya çıkan hemoroid türüdür. Kabızlığa bağlı ıkınma, tuvalette uzun süre oturma ve gebelik gibi faktörler bölgedeki basıncı artırarak iç hemoroid gelişimine neden olabilir. İç hemoroidler makatın içerisinde bulunduğu için dışarıdan görülmez ve her zaman belirti vermeyebilir. İç basur şişen ve büyüyen dokuların yerleşim yerine ve semptomların şiddetine göre farklı evrelere ayrılır. Buna göre iç basur evreleri şu şekildedir:

1. evre: Hemoroidal damarlar hafifçe genişlemiştir. Büyüyen dokular makat kanalının içerisinde aşağı doğru sarkabilir, ancak makatın dışına çıkmaz. Bu nedenle dışarıdan bakıldığında görülmez.
2. evre: Damarlar daha fazla büyümüştür. Dışkılama sırasında ıkınmayla, daha nadir olarak da fiziksel aktivite sırasında makattan dışarı çıkabilir. Dışkılama sonrasında herhangi bir müdahaleye gerek kalmadan kendiliğinden içeri döner.
3. evre: Basur dışkılama sırasında ıkınmayla makattan dışarı çıkar. İkinci evreden farklı olarak, ıkınma sona erdiğinde kendiliğinden içeri dönmez. Dışarı çıkan dokuların elle içeri itilmesi gerekir.
4. evre: Büyüyen hemoroidler makattan dışarı sarkar ve sürekli dışarıda kalır. Bu evrede dokuları elle içeri itmek de mümkün değildir. Dışarı sarkan dokulara makat kanalını örten tabakanın sarkması da eşlik edebilir.
İç basurun evresi tedavi üzerinde de belirleyicidir. 1. evre basur sorunu bulunan çoğu hasta herhangi bir tedaviye ihtiyaç duymazken, 3. ve 4. evre basur hastalarında cerrahi müdahale gerekli olabilir.

İç Hemoroid Belirtileri Nelerdir?

İç basurun en sık görülen belirtilerinden biri dışkılama sırasında ortaya çıkan ağrısız kanamadır. Kişi dışkılama sonrasında tuvalet kâğıdında, dışkıda veya klozette parlak kırmızı renkte kan fark edebilir. Bununla birlikte, kanamanın başka sağlık sorunlarından da kaynaklanabileceği unutulmamalıdır.

Bazı durumlarda iç hemoroidler büyüyerek makattan dışarı doğru sarkabilir. Prolapsus olarak adlandırılan bu durumda makat çevresinde şişlik, kaşıntı, tahriş ve rahatsızlık hissi görülebilir. Bunların yanı sıra mukus, yani sümüksü akıntı veya dışkılama sonrasında bağırsakların tam boşalmadığı hissi de ortaya çıkabilir. Sarkmış dokuda sıkışma ya da pıhtı oluşması halinde ise şiddetli ağrı gelişebilir.

Dış Basur Nedir?

Dış basur, makat çevresindeki derinin altında bulunan damarların genişleyip şişmesiyle ortaya çıkan hemoroid türüdür. İç hemoroidlerden farklı olarak, dışarıdan görülebilen veya elle hissedilebilen şişliklere neden olabilir. Dışkılama sırasında fazla ıkınma, tuvalette uzun süre oturma ve yaşla birlikte destek dokularının zayıflaması dış basurun gelişiminde rol oynayabilir.

Dış basur makat çevresinde kaşıntı, hassasiyet ve özellikle otururken hissedilen ağrıyla kendini gösterebilir. Bazı kişiler dışkılama sonrasında tuvalet kâğıdında veya klozette parlak kırmızı renkte kan fark edebilir. Şişlikler büyüdüğünde makat çevresinin temizlenmesi de zorlaşabilir.

Bazı durumlarda ise genişleyen damarların içerisinde kan pıhtısı oluşabilir. Tromboze basur olarak adlandırılan bu durumda şişlik sertleşebilir, mavimsi veya mor bir renk alabilir ve özellikle otururken şiddetli ağrı görülebilir. Pıhtı olmayan bir dış basur genellikle ten rengindedir, dokunulduğunda yumuşaktır. Pıhtı oluşan bir basur ise dokunulduğunda daha serttir ve daha ağrılıdır. Dış basur belirtileri çoğu hastada birkaç gün içerisinde hafifleyebilse de, şiddetli ağrı, kanama veya geçmeyen şişlik varsa uzman bir doktora başvurulması önemlidir.

Basur Belirtileri Nelerdir?

Basurun en sık görülen belirtilerinden biri dışkılama sırasında ortaya çıkan ağrısız kanamadır. Kanama genellikle parlak kırmızı renktedir. Dışkılamadan sonra tuvalet kağıdının üzerinde, dışkıda veya klozette damlalar şeklinde görülebilir. Bununla birlikte hemoroidlerin büyüklüğüne, dışarı sarkmasına veya içerisinde pıhtı oluşmasına bağlı olarak farklı semptomlar da ortaya çıkabilir. Başlıca basur belirtileri şu şekilde sıralanabilir:

• Dışkılama sırasında veya sonrasında kanama,
• Makattan dışarı doğru sarkan doku veya şişlik,
• Makat çevresinde kaşıntı ve tahriş,
• Mukuslu akıntı,
• İç çamaşırında dışkı bulaşmasına bağlı kirlenme,
• Özellikle büyük hemoroidlerde makatın iç kısmında dolgunluk hissi,
• Dışkılama sonrasında bağırsakların tam boşalmadığı hissi.

Basur çoğunlukla ağrısız olsa da, özellikle dış hemoroidlerde pıhtı oluşması veya dışarı sarkan iç hemoroidin sıkışması şiddetli ağrıya neden olabilir. Makatta ağrı ve kanama her zaman basurdan kaynaklanmaz. Anal fissür gibi başka sağlık sorunları da benzer şikâyetlere yol açabilir. Bu nedenle belirtileri bulunan kişilerin uzman bir doktora başvurması ve altta yatan sebebin incelenmesi önemlidir.

Basur Nedenleri Nelerdir?

Basur nedenleri henüz kesin olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte, hemoroidal dokuları yerinde tutan destek dokusunun zayıflaması ve bu bölgedeki damarların genişlemesi hastalığın gelişiminde rol oynayan faktörlerdir. Destek dokular zayıfladığında damar bakımından zengin yastıkçıklar aşağı doğru kayabilir ve damarların kanla dolarak genişlemesiyle dokular büyüyebilir. Basurun ortaya çıkmasında veya mevcut semptomların şiddetlenmesinde etkili olabilecek başlıca faktörler şu şekilde açıklanabilir:

• Destek dokularının zayıflaması: Hemoroidal yastıkçıkların yapısında damarları destekleyen ve dokuları yerinde tutan doğal kas ve bağ lifleri bulunur. Dokuların dayanıklılığını ve esnekliğini sağlayan bu lifler, ilerleyen yaş gibi çeşitli faktörlerin etkisiyle zayıfladığında, yastıkçıklar aşağı doğru kayabilir.
• Damarlardaki kan akışının değişmesi: Hemoroidal dokulara gelen kan miktarının artması ve kanın bölgeden geri dönüşünün zorlaşması damarların genişlemesine neden olabilir. Damarlar kanı kalbe geri göndermek için yerçekimine karşı çalışır. Zamanla hemoroidal damarlarda kan birikerek dokuların şişmesine yol açabilir.
• Kabızlık ve uzun süre ıkınma: Sert dışkının geçişi makat kanalındaki yastıkçıkları zorlayabilir. Dışkılama sırasında uzun süre ıkınmak ise karın içindeki basıncı artırarak kanın bölgedeki damarlardan geri dönüşünü zorlaştırabilir. Özellikle basuru bulunan kişilerde kanama ve dışarı sarkma gibi şikâyetler artabilir.
• Uzun süren veya tekrarlayan ishal: İshal, hemoroidal yastıkçıkları yerinde tutan destek dokusunun gevşemesine neden olabilir. Ayrıca bölgedeki kanı taşıyan toplardamarlar üzerindeki basıncı artırarak kanın geri dönüşünü zorlaştırabilir. Bunun sonucunda damarlarda kan birikmesi ve dokuların şişmesi görülebilir. Mevcut hemoroidlerde ise sulu dışkının geçişi hassaslaşmış yüzeyi tahriş ederek kanamaya yol açabilir.
• Gebelik: Hamilelikte basur yaygın olarak rastlanan bir sorundur. Hamile kadınların yaklaşık %30-40’ında basura rastlanmaktadır. Gebelikte vücut ağırlığının artması makat ve rektum çevresindeki damarlara baskı yaparak kanın geri dönüşünü zorlaştırabilir. Bunun sonucunda damarlarda kan birikmesi ve şişlik görülebilir. Ayrıca gebelik boyunca vücuttaki kan miktarının artması da damarların daha fazla kan taşımasına ve genişlemesine neden olabilir. Bunların yanı sıra, hamilelikte hormonal değişikliklere bağlı olarak bağırsak hareketleri yavaşlayabilir, kabızlık gelişebilir. Kabızlık nedeniyle tuvalete çıkarken zorlanmak bölgedeki basıncı artırarak basura neden olabilir.

Sayılanların yanı sıra, lif bakımından yetersiz beslenme dışkının sertleşmesine ve kabızlığa neden olarak basur görülme riskini artırabilir.

Basur Tanısı Nasıl Konulur?

Makatta kanama, şişlik, kaşıntı veya ağrı gibi şikâyetlerle başvuran hastalarda uzman doktor öncelikle hastayı dinler ve fiziki muayene yapar. Hastaya belirtilerin ne zamandır devam ettiği, kabızlık veya ishal gibi bağırsak problemleri yaşayıp yaşamadığı, beslenme ve tuvalet alışkanlıkları hakkında sorular yöneltilebilir.

Muayene sırasında doktor öncelikle makat çevresinde şişlik, dışarı sarkan doku, tahriş veya çatlak olup olmadığını kontrol eder. Dış basurlar veya ileri evrede makattan dışarı sarkan iç basurlar çoğunlukla gözle yapılan muayene sırasında fark edilebilir. Bununla birlikte, anal kanalın ve rektumun iç kısmını incelemek için ek muayene yöntemlerine ihtiyaç duyulabilir. Basur tanısında kullanılan başlıca yöntemler şu şekilde açıklanabilir:

• Parmakla rektal muayene: Doktor eldiven giyip kayganlaştırıcı jel sürdüğü parmağıyla makatın iç kısmını muayene eder. Bu sırada hassasiyet, kanama veya kitle olup olmadığını değerlendirir ve makat kaslarının durumunu kontrol eder. Ancak iç hemoroidler yumuşak yapıları nedeniyle parmakla yapılan muayenede her zaman hissedilmeyebilir.
• Anoskopi: Ucunda ışık bulunan kısa bir alet yardımıyla makat kanalının ve rektumun alt kısmının iç yüzeyi incelenir. Anoskopi yöntemi iç basurların ve benzer semptomlara neden olabilecek diğer sağlık sorunlarının değerlendirilmesini sağlayabilir.
• Sigmoidoskopi: Işıklı bir alet yardımıyla rektum ve kalın bağırsağın alt kısmı incelenebilir. Kullanılan aletin yapısına göre esnek veya sert sigmoidoskopi uygulanabilir. Sigmoidoskopi ile anoskopiye göre daha geniş bir alanın incelenmesi mümkündür.

Sayılan tetkikler çoğunlukla ayaktan yapılır, hastalar aynı gün evlerine dönebilir. Muayene sırasında bir miktar baskı veya rahatsızlık hissedilmesi normaldir. Anoskopide genellikle anesteziye ihtiyaç duyulmazken, sigmoidoskopide gerekli durumlarda hastayı rahatlatan ilaçlardan yararlanılabilir.

Dışkıda kan olmasının veya makattan kan gelmesinin nedeni her zaman basur olmayabileceği için bazı hastalarda kalın bağırsağın da incelenmesi gerekebilir. Özellikle kanamanın nedeninin muayeneyle belirlenemediği, bağırsak alışkanlıklarında değişikliklerin bulunduğu veya bağırsak kanseri açısından risk taşıyan kişilerde kolonoskopi yapılması gerekebilir.

Basura Ne İyi Gelir?

Lif bakımından zengin besinler tüketmek, yeterli su içmek ve dışkılama sırasında ıkınmaktan kaçınmak semptomların hafiflemesine yardımcı olabilir. Ilık suyla yapılan oturma banyoları da ağrı ve kaşıntıyı azaltabilir.

Basur Tedavisi Nasıldır?

Basur tedavisi hemoroidin türüne, büyüklüğüne ve hastanın semptomlarının şiddetine göre değişiklik gösterir. Uzman doktor muayene sırasında kanama, ağrı ve dışarı sarkma gibi belirtileri kontrol ederek uygun tedaviyi belirler. Tedavide beslenme ve tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesi, ilaçlar, basuru küçültmeye yönelik cerrahi dışı işlemlerden veya cerrahi yöntemlerden yararlanılabilir. Hastaların büyük çoğunluğunda ameliyata gerek kalmadan belirtiler hafifletilebilir. Diğer tedavilerin yeterli olmadığı hastalarda ameliyat gerekebilir.

Ameliyatsız Basur Tedavisi Nasıldır?

Ameliyatsız basur tedavisinde öncelikle dışkının yumuşak kalması ve dışkılama sırasında ıkınmanın azaltılması amaçlanır. Lif bakımından zengin beslenmek, yeterli sıvı tüketmek ve tuvalette uzun süre oturmaktan kaçınmak bu açıdan önemlidir. Gerekli durumlarda doktor lif takviyesi veya dışkıyı yumuşatan ilaçlar önerebilir. Ilık suyla yapılan oturma banyoları da ağrı ve rahatsızlık hissini hafifletebilir.

Bunların yanı sıra, kızarıklık, kaşıntı ve ağrı gibi semptomları hafifletmeye yardımcı fitil ve kremler reçete edilebilir. Beslenme alışkanlıklarını değiştirmelerine ve reçete edilen ilaçları kullanmalarına rağmen semptomlarında gerileme olmayan hastalarda çoğunlukla cerrahi dışı yöntemlere başvurulabilir. Ameliyatsız basur tedavisi yöntemleri özellikle birinci ve ikinci evredeki basurlarda, uygun hastalarda ise üçüncü evrede tercih edilebilir. Başlıca yöntemler aşağıdaki gibidir:

• Lastikle boğma yöntemi: İşlem sırasında doktor anoskop yardımıyla hemoroidi görerek tabanına küçük bir lastik bant yerleştirir. Bu sayede basura giden kanın kesilmesi amaçlanır. Kanlanması durdurulan doku küçülerek genellikle bir hafta içerisinde düşer. Çoğunlukla hastanede yatış gerektirmeyen bu işlem birden fazla hemoroidi bulunan kişilerde farklı seanslarda tekrarlanabilir.
• Skleroterapi: İşlem sırasında uzman doktor hemoroidal dokuya özel bir madde enjekte eder. Enjekte edilen madde dokuda kontrollü bir reaksiyon oluşturarak küçülmesini ve alttaki dokuya tutunmasını sağlar. Böylece kanama ve dışarı sarkma şikâyetleri azaltılabilir.

Sayılanların yanı sıra bazı hastalarda kızılötesi ışınlarla veya elektrik akımı yardımıyla basuru küçültmeye yardımcı olabilen işlemler de kullanılabilir.

Basur Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Basur ameliyatı cerrahi dışı yöntemlerden yeterli sonuç alınamayan veya bu yöntemlerin uygun olmadığı hastalarda düşünülebilir. Özellikle büyük dış hemoroidlerde ve ileri evredeki iç hemoroidlere dış hemoroidlerin de eşlik ettiği durumlarda cerrahi tedavi gerekebilir. Ayrıca pıhtı oluşmuş dış hemoroidlerde de hastanın ağrısının şiddetine ve muayene bulgularına göre erken cerrahi müdahale tercih edilebilir. Başlıca basur ameliyatı çeşitleri şunlardır:

• Hemoroidektomi: Diğer tedavilere rağmen belirtileri devam eden, tekrarlayan veya ileri derecede sarkan basuru bulunan hastalarda uygulanabilir. İşlem genellikle genel anestezi veya hastanın durumuna göre lokal anestezi yardımıyla uygulanır. Ameliyat sırasında cerrah geleneksel olarak neşter yardımıyla dokuyu ve damarları çıkarabileceği gibi modern yöntemlerden faydalanarak hem dokuyu ve damarları çıkarmak hem de yarayı kapatmak için elektrotermal enerji cihazını da kullanabilir.
• Hemoroidopeksi (stapler yöntemi): Özellikle büyüyüp makattan dışarı sarkan iç hemoroidlerde kullanılan cerrahi yöntemlerden biridir. Cerrahi sarkan dokuları yukarı alarak özel bir cerrahi zımbalama aletiyle sabitler. İşlem aynı zamanda hemoroide giden kan akışını azaltarak dokunun küçülmesini sağlar. Hemoroidektomiye göre ameliyat sonrası ağrı daha az olabilir ve iyileşme daha hızlı gerçekleşebilir. Ancak hemoroidlerin tekrarlama ihtimali daha yüksektir.
  Hangi yöntemin kullanılacağına uzman doktorlar, hastanın semptomlarını ve tercihlerini dikkate alarak karar verir.

Basur çoğunlukla ciddi bir sağlık sorununa yol açmasa da bazı durumlarda tekrarlayan kanamalara bağlı kansızlık, pıhtı oluşumu veya dışarı sarkan dokunun sıkışması gibi sorunlar gelişebilir. Ayrıca makatta görülen her kanama basurdan kaynaklanmaz. Bu nedenle kanama, geçmeyen şişlik veya şiddetli ağrı gibi şikâyetleriniz varsa Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri’nde bir genel cerrahi uzmanına başvurarak gerekli kontrollerinizi yaptırabilir, size uygun tedavi seçenekleri hakkında bilgi alabilirsiniz.